Coraz częściej Klienci zgłaszają się do nas z problemem ingerencji w ich renomę, dokonywanej przez ich konkurentów lub niezadowolonych klientów. Najczęstszymi przykładami takiego działania jest pomawianie innych przedsiębiorców w niekorzystny dla nich sposób na forach internetowych, poprzez publikowanie tam fałszywych informacji odnoszących się do jakości oferowanych przez nich usług lub produktów oraz w przypadku konkurentów i co jest szczególnie niebezpieczne - wprowadzanie w błąd aktualnych oraz potencjalnych klientów co do tożsamości przedsiębiorców w wyniku bezprawnego przywłaszczania ich firm oraz marek, tj. posługiwanie się nimi w swojej działalności gospodarczej w celu osiągnięcia większych przychodów. Takie bezprawne posłużenie się cudzymi oznaczeniami nie musi polegać wyłącznie na bezpośrednim wykorzystaniu dokładnej nazwy przedsiębiorcy, ale może przybrać formę zmiany szyku wyrazów znajdujących się w firmie, pominięciu znaku graficznego, dodania oznaczenia siedziby przedsiębiorcy etc. Dzięki takim zabiegom potencjalny klient staje się narażony na zupełnie nieświadome skorzystanie z usług innego przedsiębiorcy aniżeli ten, z którego usług chciał skorzystać pierwotnie (np. w związku z otrzymanym poleceniem). Na szczęście, z uwagi na coraz powszechniejszy dostęp do Internetu w połączeniu z ostrożnością klientów, zachowania konkurentów polegające na „podszywaniu się” za innego przedsiębiorcę bardzo szybko wychodzą na jaw.

 

Polski prawodawca przewidział w naszym systemie prawnym wiele instytucji, które powinny znaleźć zastosowanie w przypadkach bezprawnego przywłaszczenia firmy (oznaczenia przedsiębiorcy, pod którym prowadzi działalność gospodarczą) i wynikających z takiego działania dalszych niekorzystnych skutków.

 

OCHRONA PRAWNA FIRMY A NAZWA SPÓŁKI CYWILNEJ

 

Z pewnością jednym z pierwszych narzędzi, po które sięgną przedsiębiorcy w celu ochrony swojej firmy będzie art. 4310 ustawy – Kodeks cywilny, który stanowi iż:

 

„Przedsiębiorca, którego prawo do firmy zostało zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać usunięcia jego skutków, złożenia oświadczenia lub oświadczeń w odpowiedniej treści i formie, naprawienia na zasadach ogólnych szkody majątkowej lub wydania korzyści uzyskanej przez osobę, która dopuściła się naruszenia”.

 

Należy jednak w tym miejscu postawić pytanie, czy podobna forma ochrony przysługuje również w przypadku nazw spółek cywilnych, które to statusu przedsiębiorcy nie posiadają?

 

Spółka cywilna jest bowiem specyficzną instytucją prawa cywilnego o charakterze sui generis, ponieważ w odróżnieniu od spółek prawa handlowego (np. spółki jawnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) nie posiada ona podmiotowości prawnej oraz nie można jej uznać za przedsiębiorcę (w odróżnieniu od jej wspólników). Jest to tak naprawdę jedynie umowa cywilnoprawna zawarta przez co najmniej dwóch wspólników w celu osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego. Z uwagi na fakt, iż spółka cywilna nie jest przedsiębiorcą, nie posiada firmy (oznaczenia przedsiębiorcy, pod którym prowadzi on swoją działalność gospodarczą), która korzysta ze szczególnej ochrony przewidzianej m.in. przez ww. art. 4310 k.c.

 

Odpowiedzi na postawione wyżej pytanie udzielił Sąd Najwyższy, który uzasadnieniu do wyroku w sprawie o sygn. akt I CR 529/90 z dnia 14 grudnia 1990 r. stwierdził, iż:

 

 „Spółka prawa cywilnego nie ma osobowości prawnej i nie może być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego. Nie znajdują do niej odpowiedniego zastosowania przepisy o ochronie dóbr osobistych (art. 43 KC). Jednakże między spółką a wspólnikami istnieje ścisła wewnętrzna więź. Na zewnątrz zaś w imieniu spółki występują wspólnicy. Działalność gospodarcza prowadzona przez spółkę w formie przedsiębiorstwa jest działalnością samych wspólników. Nazwa, która identyfikuje to przedsiębiorstwo w obrocie prawnym i stanowi jakby jego "nazwisko", jest nazwą obejmującą istotną sferę osobistej działalności wspólników. Nazwa (firma) przedsiębiorstwa prowadzonego w formie spółki prawa cywilnego stanowi zatem dobro osobiste wspólników (art. 23 KC), podlegające ochronie stosownie do art. 24 KC”  (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 14 grudnia 1990 r., sygn. akt I CR 529/90).

 

Na podstawie ww. fragmentu uzasadnienia należy zatem przyjąć, iż nazwa spółki cywilnej jako dobro osobiste wspólników ma zagwarantowaną ochronę prawną podobną do tej, jaka została przewidziana przez art. 4310 k.c. Stosownie bowiem do treści art. 24 k.c.:

 

„§ 1. Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.

 

§ 2. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych.

 

§ 3. Przepisy powyższe nie uchybiają uprawnieniom przewidzianym w innych przepisach, w szczególności w prawie autorskim oraz w prawie wynalazczym”.

 

USTAWA O ZWALCZANIU NIEUCZCIWEJ KONKURENCJI

 

Kodeks cywilny nie jest jednakże jedynym aktem prawnym, w oparciu o przepisy którego wspólnicy spółki cywilnej mogą dochodzić ochrony dla jej nazwy. Bezprawna ingerencja w nazwę spółki cywilnej (jej przedsiębiorstwa) może także stanowić czyn nieuczciwej konkurencji zdefiniowany w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Okoliczność tego rodzaju, iż oznaczenie przedsiębiorstwa spółki cywilnej podlega ochronie przewidzianej przez art. 5 u.z.n.k. potwierdził Sąd Najwyższy w jednym ze swoich wyroków, wskazując w jego uzasadnieniu, iż:

 

„Należy odróżnić spółkę cywilną od przedsiębiorstwa prowadzonego przez tę spółkę. O ile spółka cywilna powinna być oznaczona imieniem i nazwiskiem wspólników, o tyle przedsiębiorstwo przezeń prowadzone może też tak być oznaczone, ale nie musi (tak np. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sadu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1996 r., III CZP 111/95, OSNC 1996, nr 5, poz. 63, czwarty akapit od końca). Wspólnicy spółki cywilnej mogą przybrać dowolną nazwę, która jest synonimem prowadzonego przez nich przedsiębiorstwa. Nie jest wyłączona możliwość posłużenia się przez nich nazwą fantazyjną.

 

Stosownie do art. 5 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji - o czym była już wyżej mowa - przedmiotem ochrony jest zgodne z prawem oznaczenie przedsiębiorstwa w obrocie gospodarczym. Jak przyjmuje się w doktrynie chodzi tu o to takie oznaczenie przedsiębiorstwa, które nie narusza praw innych podmiotów uczestniczących w obrocie gospodarczym do używanych przez nie nazw odróżniających. Ochronie przewidzianej w art. 5 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji podlega każde oznaczenie przedsiębiorstwa rzeczywiście używane w obrocie gospodarczym, choćby oznaczenie to nie było zarejestrowane we właściwym rejestrze i zostało zbudowane niezgodnie z wymaganiami określonymi przez przepisy prawa firmowego (art. 26-38 KH) lub inne właściwe przepisy.

 

Powyższe stwierdzenia prowadzą do wniosku, iż słusznie Sąd Apelacyjny uznał, iż nazwa używana przez powódki dla oznaczenia ich przedsiębiorstwa podlega ochronie na podstawie art. 5 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.”. (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 11 marca 2003 r., sygn. akt V CKN 1872/00).

 

PODSUMOWANIE

 

Nazwa spółki cywilnej, jej przedsiębiorstwa, a także firmy jej wspólników podlegają ochronie prawnej. Wskazane wyżej podstawy prawne stanowią jedynie niektóre z narzędzi, za pomocą których tej ochrony można poszukiwać. Niezależnie od powyższego, rekomenduję zarówno wspólnikom spółki cywilnej jak i innym przedsiębiorcom, podjęcie dodatkowych czynności o charakterze zabezpieczającym na przyszłość, mających na celu udowodnienie w ewentualnym postępowaniu sądowym posiadania prawa pierwszeństwa do swojej firmy, nazwy lub marki np. poprzez rejestrację odpowiedniego znaku towarowego.

 

Zgodnie z tezą wyroku Sądu Najwyższego: „Pierwszeństwo używania nazwy stanowi zaś wyłączne kryterium rozstrzygania w przedmiocie kolizji oznaczeń przedsiębiorstwa na podstawie art. 5 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1997 r., II CKN 70/96, OSNC 1997, nr 8, poz. 113).

 

AUTOR:    apl. adw. MACIEJ STĘPIEŃ

 

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 

Stan prawny na dzień 25 czerwca 2017 r. Niniejsza publikacja nie stanowi porady prawnej i jest objęta prawami autorskimi. Rozpowszechnianie niniejszej publikacji bez zgody White Pine Legis Podhajski i Wspólnik Kancelaria Prawnicza sp.k. lub autora jest zabronione.